Care for Women logo
088 - 4420442info@careforwomen.nl
Menu

Stress en hormonale klachten

Care for Women Icon
Care for Women Icon

Stress hoort bij het leven. Een beetje stress is zelfs nuttig. Het helpt je om alert te reageren, je te concentreren en in actie te komen. Je lichaam is hiervoor uitgerust met een ingenieus stresssysteem.

Maar wanneer stress lang aanhoudt, vaak terugkomt of er onvoldoende momenten van herstel zijn, kan je lichaam steeds minder goed terugschakelen naar rust. Dat kun je lichamelijk en mentaal merken. En juist wanneer je hormonen veranderen, bijvoorbeeld rondom de menstruatie of tijdens de overgang, kan deze belasting klachten geven of bestaande klachten doen toenemen.

Daarom kijken we binnen het VrouwenKompas niet alleen naar eventuele behandeling van je hormonale klachten, maar ook naar het verminderen van klachten vanuit leefstijl. Stressreductie is hierbij van essentieel belang.

Wat gebeurt er in je lichaam bij stress?

Wanneer je hersenen een situatie als spannend, bedreigend of belastend ervaren, wordt automatisch je stressrespons geactiveerd. Je lichaam maakt zich klaar om te reageren.

Onder andere je autonome zenuwstelsel en de zogenaamde HPA-as, het systeem waarin hypothalamus, hypofyse en bijnieren samenwerken, worden actief. Stoffen zoals adrenaline en cortisol spelen daarbij een rol. Je hartslag en ademhaling kunnen versnellen, je spieren spannen zich aan en je aandacht wordt scherper. Lees het wetenschappelijke overzicht over stress en gezondheid.

Dat is op zichzelf geen probleem. Het is een normale en nuttige reactie van je lichaam. Het probleem ontstaat vooral wanneer je systeem vaak 'aan' staat en onvoldoende gelegenheid krijgt om te herstellen. Onderzoekers gebruiken hiervoor onder andere het begrip allostatic load: de cumulatieve belasting die kan ontstaan wanneer het lichaam zich steeds opnieuw aan stress moet aanpassen.

Stress is meer dan je gestrest voelen

Je hoeft je niet voortdurend gespannen te voelen om toch veel belasting te ervaren. Stress kan zich bijvoorbeeld uiten als:
  • vermoeidheid, slecht slapen, hoofdpijn of gespannen spieren;
  • buik- of darmklachten en verandering in eetlust;
  • hartkloppingen of een snellere ademhaling;
  • prikkelbaarheid, somberheid of onrust;
  • piekeren, een vol hoofd of concentratieproblemen;
  • minder zin in sociale contacten of intimiteit.

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) benadrukt eveneens dat stress zowel lichamelijke als psychische verschijnselen kan geven en dat mensen heel verschillend op stress reageren. Bekijk de WHO-informatie over stress.

Daarom begint onze werkkaart Stress in beeld niet met de vraag hoe je stress moet verminderen, maar met iets anders: Wat geeft jou stress en waaraan merk je dat?

Stress en hormonen beïnvloeden elkaar

Hormonen en stress zijn geen twee losstaande systemen. Ze beïnvloeden elkaar.

Dat betekent echter niet dat hormonale klachten 'tussen je oren zitten' of simpelweg veroorzaakt worden door stress. PMS, PMDD en overgangsklachten hebben een hormonale achtergrond. Stress kan wel samenhangen met hoe klachten worden ervaren en met de ernst ervan. De productie van het stresshormoon cortisol is namelijk dominant over die van het vrouwelijk hormoon progesteron. In onze podcast Stress, welke je onder Care for Women gratis vindt op Spotify, kun je hier meer over horen.

Andersom kunnen hormonale klachten zelf ook een bron van belasting worden. Slecht slapen, pijn, stemmingswisselingen of opvliegers kunnen bijvoorbeeld je herstel verminderen.

Zo kan een wisselwerking ontstaan:
Hormonale veranderingen > klachten > minder slaap/herstel > meer belasting > klachten worden moeilijker verdraagbaar.

Dat is één van de redenen waarom het zinvol is om naast de hormonale component ook naar stress en herstel te kijken.
Stress en PMS
Voor PMS is deze relatie inmiddels behoorlijk goed onderzocht.

Een systematische review en meta-analyse bundelde 66 onderzoeken met in totaal 38.344 deelnemers. De onderzoekers vonden een verband tussen meer ervaren stress en en ernstigere premenstruele klachten. Vrouwen met een premenstruele stoornis rapporteerden gemiddeld ook meer stress. De onderzoekers benadrukken tegelijkertijd dat er verschillen tussen studies waren en dat uit zo'n verband niet automatisch kan worden geconcludeerd dat stress PMS veroorzaakt. Bekijk de systematische review en meta-analyses.

Ook zijn er aanwijzingen dat de stressrespons gedurende de menstruatiecyclus kan verschillen. Een systematische review en meta-analyse vond verschillen in de reactie van de HPA-as tussen fasen van de cyclus, als was het aantal beschikbare onderzoeken relatief klein. Bekijk het onderzoek naar HPA-as-reactiviteit gedurende de cyclus.

Een systematische review uit 2024 vond dat de meeste geïncludeerde onderzoeken een verband rapporteerden tussen psychologische stress en verstoringen van de menstruatie, met name onregelmatige menstruatie en veranderingen in bloedverlies. Bekijk de systematische review over stress en menstruatieproblemen.

Dat maakt een belangrijke vraag interessanter dan alleen 'Heb ik stress?': Worden mijn klachten anders in perioden waarin ik meer stress ervaar?

Precies dat probeer je met de werkkaart die je van je Care for Women specialiste gekregen hebt te ontdekken. Wil je meer weten over de samenhang van stress en hormonale klachten? Beluister dan onze podcast op Spotify.
Stress en de overgang

Ook tijdens de peri- en menopauze is het belangrijk om naar het totaalplaatje te kijken. De hormonale veranderingen van de overgang kunnen onder andere invloed hebben op slaap, stemming en vasomotorische klachten zoals opvliegers en nachtzweten. Tegelijkertijd kunnen slecht slapen, zorgen, werkdruk en andere vormen van belasting ervoor zorgen dat er minder ruimte voor herstel overblijft.

Psychosociale interventies zijn inmiddels ook specifiek bij overgangsklachten onderzocht. Een systematische review en meta-analyse uit 2026 van 28 gerandomiseerde onderzoeken met 2.887 vrouwen vond vooral verbeteringen in slaap en in de mate waarin vrouwen last hadden van opvliegers en nachtzweten. De effecten op frequentie en ernst van vasomotorische klachten waren kleiner. Bekijk de systematische review en meta-analyse.

Dat onderstreept opnieuw dat het niet gaat om hormonen of stress, maar dat meerdere factoren naast elkaar aandacht verdienen. Wil je meer weten over de samenhang van stress en hormonale klachten? Beluister dan onze podcast op Spotify.

Waarom beginnen met inzicht?

Je kunt pas gericht iets veranderen wanneer je weet wat bij jou speelt.

Daarom laat de Stress-werkkaart je drie dingen onderzoeken:
  1. Wat zijn mijn belangrijkste stressfactoren? Werk of studie, zorgen voor anderen, relaties, gezondheid, financiën, sociale druk, onvoldoende tijd voor jezelf of bijvoorbeeld de druk die je jezelf oplegt.
  2. Hoe reageer ik op stress? Voel je het vooral in je lichaam? Verandert je stemming? Ga je piekeren? Slaap je slechter? Ga je juist harder door?
  3. Wat gebeurt er met mijn klachten wanneer mijn stress toeneemt? Worden bepaalde klachten erger, blijven ze hetzelfde of merk je eigen geen verband?

Dat laatst is belangrijk. Niet iedere vrouw zal ontdekken dat stress veel invloed heeft op haar klachten. Ook dat is waardevolle informatie.

Je ademhaling als ingang naar ontspanning

Een van de lichamelijke functies die direct reageert op stress is je ademhaling. Wanneer je gespannen bent, kan je ademhaling sneller of hoger worden. Dat is normaal wanneer je lichaam moet presteren of reageren. Maar als zo'n ademhalingspatroon ook in rust blijft bestaan, kan dat bijdragen aan een gevoel van onrust en stress.

Het bijzondere aan de ademhaling is dat deze grotendeels automatisch verloopt, maar dat je haar ook bewust kunt beïnvloeden. Daarom gebruiken we ademhaling als één van de praktische manieren om je lichaam te helpen schakelen van actie naar rust en herstel.

Wat weten we uit onderzoek naar rustig ademen?

Een systematische review naar langzaam ademen vond veranderingen in het autonome zenuwstelsel, waaronder een toename van bepaalde maten van hartslagvariabiliteit (HRV). Ook werden in de onderzochte studies effecten gevonden op gevoelens van ontspanning, spanning en angst. Bekijk de systematische review naar langzaam ademen.

Een latere systematische review en meta-analyse onderzocht specifiek de effecten van vrijwillig langzaam ademen op hartslag en HRV. De resultaten ondersteunen dat langzaam ademen invloed kan hebben op de vagale/parasympathische regulatie van het hart. Bekijk de systematische review en meta-analyse over hartslag en HRV.

Dat betekent niet dat een ademoefening op zichzelf PMS of overgangsklachten behandelt. Wel kan ademhaling een eenvoudige manier zijn om invloed uit te oefenen op één van de systemen die betrokken zijn bij spanning en herstel en daarmee een waardevolle bijdrage leveren aan het verminderen van je klachten.

Oefening baart kunst

Een belangrijk uitgangspunt van de werkkaart Ademhaling, welke je van je Care for Women specialiste ontvangt, is dat je niet hoeft te wachten tot je volledig gespannen bent. Door regelmatig kort te oefenen, leer je herkennen:
  • hoe je ademt wanneer je ontspannen bent;
  • wat er met je ademhaling gebeurt wanneer spanning toeneemt;
  • hoe snel je lichaam weer tot rust komt;
  • welke oefening voor jou prettig werkt.

Je hoeft daarbij niet perfect te ademen. Het gaat er juist om dat je leert luisteren naar je eigen lichaam.

Van begrijpen naar doen

Stress verminderen betekent niet dat je alle stress uit je leven moet verwijderen. Dat is meestal onmogelijk en ook niet nodig. Het gaat om het vinden van een betere balans tussen belasting en herstel.

De werkkaart Stress in beeld helpt je ontdekken wat jou belast en welke invloed dat mogelijk heeft op je klachten. De werkkaart Ademhaling geeft je vervolgens een concrete manier om momenten van rust en herstel in te bouwen.

Soms zit de grootste winst in anders ademen of vaker ontspannen. Soms in beter slapen, grenzen stellen, minder van jezelf vragen of een bepaalde stressfactor aanpakken. En soms blijkt stress maar een kleine rol te spelen en moeten we vooral naar andere oorzaken van je klachten kijken.

Het doel is dus niet om alles aan stress toe te schrijven. Het doel is ontdekken welke factoren bij jou invloed hebben, zodat je samen met je Care for Women specialiste kunt bepalen waar je het beste kunt beginnen.

Bronnen